आंबेगाव तालुक्यातील नागापूर गावातील जागृत देवस्थान थापलिंगच्या पुजारी परंपरेतील स्वर्गीय एकनाथ सोपानराव शिंदे यांचे वर्षश्राद्ध आज भावपूर्ण वातावरणात होत आहे. त्यांच्या जाण्याला वर्ष पूर्ण झाले असले, तरी त्यांनी जपलेली माणुसकी, कष्टाची परंपरा आणि कुटुंबवत्सल स्वभाव आजही सर्वांच्या स्मरणात जिवंत आहे.
आज एखाद्या व्यक्तीच्या जाण्याला वर्ष पूर्ण होते, तेव्हा वेळ पुढे सरकलेली असते; पण आठवणी मात्र तिथेच थांबलेल्या असतात. स्वर्गीय एकनाथ सोपानराव शिंदे यांच्या प्रथम वर्षश्राद्धानिमित्त त्यांची आठवण काढताना मन पुन्हा एकदा भावूक होते. एक वर्ष उलटले, तरी त्यांचा सहवास, त्यांचे प्रेमळ बोलणे, समाजासाठी झटणारी वृत्ती आणि कुटुंबाबद्दलची आत्मीयता आजही प्रत्येकाच्या मनात जिवंत आहे.
एकनाथराव हे केवळ एका कुटुंबाचे आधारस्तंभ नव्हते, तर समाजातही त्यांनी आपली वेगळी ओळख निर्माण केली होती. साधेपणा, प्रामाणिकपणा आणि माणुसकी ही त्यांच्या आयुष्याची खरी ओळख होती. कोणाच्याही अडचणीच्या वेळी मदतीला धावून जाणे, सर्वांना आपलेसे वाटेल असे वागणे आणि नातेसंबंध जपणे, ही त्यांची जीवनशैली होती. त्यामुळेच त्यांच्या जाण्याने केवळ कुटुंबच नव्हे, तर मित्रपरिवार आणि समाजमनही हळहळले.
नागापूरच्या मातीत जन्मलेल्या एकनाथरावांनी प्राथमिक शिक्षण गावातच पूर्ण केले. पुढील शिक्षणासाठी त्यांना मोठी बहीण अनुसया आणि मेहुणे विनायक भालेराव यांचा मोठा आधार लाभला. गणपती ओझर आणि ओतूर महाविद्यालयात त्यांनी बी.कॉमपर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले. ग्रामीण भागातील मर्यादित परिस्थितीतही शिक्षणाची कास धरत त्यांनी आयुष्यात स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण केले.
सन १९८२ मध्ये त्यांनी डॉ. भाभा अणुशक्ती केंद्र, तारापूर येथे बांधकाम विभागात काम सुरू केले. बांधकामासाठी येणाऱ्या साहित्याची तपासणी करण्याची जबाबदारी त्यांनी प्रामाणिकपणे सांभाळली. शिस्त, प्रामाणिकपणा आणि जबाबदारीची जाणीव यामुळे त्यांनी सेवेत वेगळी ओळख निर्माण केली.
नोकरीसोबतच त्यांनी शेती आणि नारळ व्यवसायालाही तितक्याच मेहनतीने पुढे नेले. जवळपास ३२ वर्षे नारळाची वाडी सांभाळत मुंबईपर्यंत नारळ पाठवण्याचा व्यवसाय त्यांनी यशस्वीपणे उभा केला. कष्ट आणि जिद्दीच्या बळावर संसार उभा करत त्यांनी शिंदे कुटुंबाला सक्षम आधार दिला.
वर्षश्राद्ध हा केवळ धार्मिक विधी नसतो; तो आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या स्मृतींना उजाळा देण्याचा, त्यांच्या कार्याचा विचार करण्याचा आणि त्यांच्या शिकवणीला पुढे नेण्याचा दिवस असतो. आजच्या या प्रसंगी त्यांच्या आयुष्यातील अनेक प्रसंग डोळ्यांसमोर उभे राहतात. त्यांनी दिलेले संस्कार, कष्टाची शिकवण आणि प्रामाणिकपणाचा वारसा पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.जीवन हे क्षणभंगुर असले, तरी चांगल्या माणसांच्या आठवणी मात्र कायमस्वरूपी असतात. एकनाथरावांनी आपल्या आयुष्यात माणसे जोडली, विश्वास कमावला आणि प्रेमाचा ठेवा मागे ठेवला. त्यामुळेच त्यांच्या स्मृती आजही सर्वांच्या मनात तेवढ्याच जिवंत आहेत. त्यांच्या सहवासातील क्षण आठवताना अनेकांच्या डोळ्यांत नकळत पाणी येते, पण त्याचवेळी त्यांनी दिलेल्या प्रेरणेची जाणीवही होते.
नागापूर येथील जागृत देवस्थान थापलिंगचे पुजारी म्हणून शिंदे घराण्याला गावात विशेष मान आहे. देवसेवा आणि शेती या दोन आधारांवर उभे असलेले हे कुटुंब ग्रामीण भागात राहूनही शिक्षण, संस्कार आणि प्रगतीचा आदर्श ठरले आहे. या घराण्यातील अनेक सदस्य उच्चशिक्षित होऊन विविध क्षेत्रांत स्थिरस्थावर झाले आहेत. त्यामागे एकनाथरावांसारख्या ज्येष्ठांचे संस्कार आणि दूरदृष्टी होती, असे गावकरी आवर्जून सांगतात.
वयाच्या ७२ व्या वर्षी अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या पश्चात पत्नी अलकाताई, मुलगा संदीप, नातू स्मित, दोन बहिणी, भाऊ, पुतणे, भाचे असा मोठा परिवार आहे. कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात त्यांनी प्रेम, आधार आणि मार्गदर्शनाचा दीप कायम तेवत ठेवला.
आज त्यांच्या वर्षश्राद्धानिमित्त नागापूर परिसरात भावनिक वातावरण निर्माण झाले आहे.
आयुष्यभर साधेपणाने जगत माणसे जोडणाऱ्या या व्यक्तिमत्त्वाच्या आठवणींना उजाळा देताना अनेकांचे डोळे पाणावले. एकनाथरावांनी दिलेला कष्ट, संस्कार आणि माणुसकीचा वारसा पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत राहील, हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.
आज त्यांच्या वर्षश्राद्धानिमित्त त्यांना विनम्र अभिवादन करताना ईश्वरचरणी एकच प्रार्थना — त्यांच्या पवित्र आत्म्यास चिरशांती लाभो. त्यांनी दाखवलेला माणुसकीचा मार्ग आणि दिलेले संस्कार पुढील पिढ्यांना सदैव प्रेरणा देत राहोत, हीच खरी त्यांना आदरांजली ठरेल.
