कोपरगाव : काही माणसं इतिहास घडवतात… आणि काही माणसं इतिहास “होऊन” जातात! आदरणीय भागचंद (भाऊ) ठोळे हे दुसऱ्या प्रकारात मोडणारे व्यक्तिमत्त्व. त्यांच्या जाण्याने एक व्यक्ती हरपली, पण त्यांच्या कार्याने एक युग उभं राहिलं. आज त्यांच्या ९९ व्या पुण्यस्मरणदिनी कोपरगाव पुन्हा एकदा त्या कर्तृत्वाच्या तेजस्वी दीपापुढे नतमस्तक झालं.
भाऊ ठोळे म्हणजे केवळ नाव नव्हतं… ती एक ओळख होती—विश्वासाची, माणुसकीची आणि निःस्वार्थ कार्याची! त्यांनी उभं केलेलं प्रत्येक काम हे स्वतःसाठी नव्हे, तर समाजासाठी होतं. व्यापाराच्या क्षेत्रात त्यांनी उंच भरारी घेतली; पण त्या भरारीला माणुसकीची किनार दिली. म्हणूनच ते “उद्योजक” राहिले नाहीत, तर “समाजाचे भाऊ” बनले.
कोपरगावच्या औद्योगिक विकासाचा पाया रचताना त्यांनी केवळ उद्योग उभे केले नाहीत, तर असंख्य कुटुंबांना रोजगार, स्थैर्य आणि स्वाभिमान दिला. औद्योगिक वसाहतीची उभारणी ही त्या काळातली दूरदृष्टी होती. आज ज्या प्रगतीचा अभिमान कोपरगाव करतो, त्यामागे भाऊंचं मोलाचं योगदान ठामपणे उभं आहे.
मर्चंट असोसिएशनच्या माध्यमातून व्यापाऱ्यांना एकत्र आणणं, त्यांच्या समस्या सोडवणं आणि व्यापाराला दिशा देणं—ही त्यांची कार्यशैली होती. त्यांनी नेतृत्व केलं ते पदासाठी नाही, तर परिणामासाठी! त्यांच्या निर्णयांमध्ये ठामपणा होता, पण त्यामागे नेहमीच समाजहिताचा विचार असायचा.
भाऊ ठोळे यांच्या आयुष्याचा सर्वात भावस्पर्शी पैलू म्हणजे त्यांची समाजसेवा! “आपण समाजाचे देणे लागतो” ही भावना त्यांनी शब्दांत नाही, तर कृतीतून सिद्ध केली. प्रवरा मेडिकल ट्रस्टच्या माध्यमातून सलग २० वर्षे मोफत सर्वरोग निदान शिबिर राबवणं ही केवळ सेवा नव्हती, तर हजारो गरीब कुटुंबांसाठी जीवनदान ठरलेली चळवळ होती. अनेकांच्या आयुष्यातील अंधार त्यांनी आरोग्याच्या प्रकाशाने दूर केला.
शिक्षणाबद्दलची त्यांची आस्था विलक्षण होती. एस.जी. विद्यालयाशी त्यांचं असलेलं जिव्हाळ्याचं नातं हे केवळ संस्थात्मक नव्हतं, तर भावनिक होतं. “शिक्षण हीच खरी ताकद” यावर त्यांचा ठाम विश्वास होता. त्यामुळेच अनेक विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला दिशा मिळाली.
लायन्स क्लबचे चार्टर ट्रेझरर, केंद्रीय रेल्वे सल्लागार समितीचे सदस्य, टेलिफोन कमिटीवरील कार्य आणि कोपरगाव पीपल्स बँकेचे संचालक—अशा विविध जबाबदाऱ्या त्यांनी समर्थपणे पार पाडल्या. पण या सगळ्या यशामागे एक गोष्ट कायम राहिली—त्यांचा साधेपणा! मोठेपण मिळालं, पण अहंकार कधीच जवळ आला नाही.
भामानगर साई सिटीसारख्या आधुनिक वसाहतीची उभारणी करताना त्यांनी विकासाचं स्वप्न साकार केलं. पण हा विकास केवळ इमारतींचा नव्हता—तो होता माणसांच्या आयुष्याचा! ज्येष्ठ नागरिक सेवा संघाच्या माध्यमातून त्यांनी आयुष्याच्या उत्तरार्धातही समाजाला आधार दिला.
भाऊ ठोळे यांचं व्यक्तिमत्त्व केवळ कर्तृत्वाने नाही, तर विचारांनीही मोठं होतं. “कुटुंब एकत्र राहिलं तरच समाज मजबूत होतो” हा त्यांचा विचार आजही तितकाच समर्पक वाटतो. धर्मावरील श्रद्धा, जंगलीदास महाराजांवरील अढळ विश्वास आणि निसर्गाशी असलेली नाळ—या सगळ्यांनी त्यांच्या जीवनाला एक आध्यात्मिक उंची दिली.
भाऊ म्हणजे एक वटवृक्ष! त्यांच्या सावलीत असंख्य माणसं वाढली, घडली आणि उभी राहिली. त्यांनी कधी कोणाला कमीपणा दिला नाही, तर प्रत्येकाला उभं राहण्याची ताकद दिली. म्हणूनच आजही अनेक जण ठामपणे सांगतात—“भागचंद भाऊ होते म्हणून आम्ही आहोत!”
आज भाऊ आपल्यात नाहीत, ही वस्तुस्थिती आहे; पण त्यांचा ठसा प्रत्येक रस्त्यात, प्रत्येक संस्थेत, प्रत्येक माणसाच्या आठवणीत जिवंत आहे. कोपरगावच्या विकासाचा इतिहास लिहिताना भागचंद भाऊ ठोळे हे नाव सुवर्णाक्षरांनी कोरलेलं राहील, यात शंका नाही.
त्यांच्या कार्याचा वारसा समर्थपणे पुढे नेणारे कैलासशेठ आणि प्रकाशशेठ हेच त्या विचारांची पुढची ज्योत आहेत. त्यांनी दिलेल्या संस्कारांची हीच खरी परंपरा!
दोन शब्द
भागचंद भाऊ ठोळे… तुम्ही नाही आहात, पण तुमचं कार्य आहे… तुमचे विचार आहेत… आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे—तुमची माणसं आहेत! त्यांच्या ९९ व्या पुण्यस्मरणदिनी त्या महान कार्यकर्तृत्वाला कोटी कोटी प्रणाम… हा ठसा काळाच्या ओघात कधीच पुसला जाणार नाही—तो प्रेरणेचा दीप बनून कायम उजळत राहील! – विजय बंब, अध्यक्ष ज्येष्ठ नागरिक संघ, कोपरगाव
